Trong thời gian qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo - còn gọi là AI - đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống như y tế, giáo dục, sản xuất, kinh doanh và dịch vụ công.

AI giúp con người xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích thiết thực, trí tuệ nhân tạo cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Thực tế cho thấy đã xuất hiện các hành vi lợi dụng AI để lừa đảo qua mạng, giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm chiếm đoạt tài sản; phát tán thông tin sai sự thật; xâm phạm đời sống riêng tư của người dân. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các ứng dụng AI có thể gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an toàn xã hội.

Trước yêu cầu đó, Quốc hội đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2026. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm quản lý, kiểm soát và định hướng việc phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Theo quy định của Luật, trí tuệ nhân tạo phải phục vụ con người, lấy con người làm trung tâm. Mọi hệ thống AI đều phải đặt dưới sự giám sát của con người, đặc biệt trong những quyết định quan trọng liên quan đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức. Đồng thời, việc phát triển và sử dụng AI phải bảo đảm tôn trọng quyền con người, bảo vệ dữ liệu cá nhân, không xâm phạm quyền riêng tư và không gây phương hại đến lợi ích của Nhà nước, xã hội.

Luật cũng quy định rõ việc phân loại các hệ thống AI theo mức độ rủi ro để có biện pháp quản lý phù hợp. Những hệ thống AI có nguy cơ cao, như trong lĩnh vực y tế, giáo dục, tài chính, bắt buộc phải được kiểm tra, đánh giá và cấp phép trước khi đưa vào sử dụng. Đối với các hệ thống có nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người hoặc an ninh quốc gia thì bị nghiêm cấm hoàn toàn.

Đặc biệt, người dân cần lưu ý một số hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật như: sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói của người khác nhằm mục đích lừa đảo; sử dụng AI để bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân; phát tán nội dung do AI tạo ra mà không thông báo rõ ràng; hoặc lợi dụng AI để thao túng hành vi người dùng, gây thiệt hại cho xã hội. Những hành vi này đều có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Đối với các tổ chức, doanh nghiệp phát triển và cung cấp công nghệ AI, cần thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát dữ liệu đầu vào, bảo đảm an toàn hệ thống và công khai, minh bạch thông tin. Đồng thời phải chịu trách nhiệm về sản phẩm, dịch vụ AI do mình cung cấp.

Đối với mỗi người dân, khi sử dụng các ứng dụng có tích hợp trí tuệ nhân tạo, cần nâng cao ý thức cảnh giác, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; không tin, không làm theo các nội dung chưa được xác thực; đồng thời tuân thủ đúng quy định của pháp luật trong quá trình sử dụng.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai thực hiện, Luật cũng quy định thời gian chuyển tiếp. Theo đó, các lĩnh vực như y tế, giáo dục, tài chính có thời hạn đến ngày 01 tháng 9 năm 2027 để hoàn thiện các điều kiện theo quy định. Các lĩnh vực khác có thời hạn đến ngày 01 tháng 3 năm 2027.

Việc hiểu rõ và chấp hành nghiêm Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 không chỉ giúp mỗi người dân bảo vệ bản thân trước các nguy cơ trên không gian mạng, mà còn góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội của đất nước./.